16اسفند :بزرگداشت 8 مارس :دوره مشروطه ، آغاز يک راه
 

كانون زنان ايرانى_ زينب پيغمبرزاده :بزرگداشت 8 مارس درغرب ،قدمتی يک قرنه دارد و سال هاست که در بيشتر نقاط دنيا مسائل زنان در اين روز،مطرح می شود. در اين مقاله به تلاش های زنان ايرانی برای مطرح کردن مسائل شان در اين روز و فراز و نشيب هايش می پردازيم .

دوره مشروطه ، آغاز يک راه

اين"جمعيت پيک سعادت نسوان" بود که حدود سال 1300،برای اولين بار در ايران ، 8 مارس را به عنوان روز جهانی زن به رسميت شناخت و مراسمی را در رشت برگزار کرد.(ناهيد ، 1360 :113) اين سازمان يکی از دهها سازمان زنانی بود که پس از مشروطه با هدف آگاه سازی زنان از طريق تاسيس مدارس دخترانه و انتشار نشريه ،شکل گرفت . "جمعيت پيک سعادت نسوان" شامل گروهی از زنان چپ گيلان بود که کلاس های اکابر ، دبستان ، کتابخانه و قرائتخانه ای را برای زنان رشت و انزلی ايجاد کرده بودند و نشريه پيک سعادت نسوان را نيز منتشر می ساختند. اين جمعيت مراسم 8 مارس را چند سال پياپی برگزار کرد. در دوره رضاشاه موسسان آن نيز مانند بسياری ديگر از فعالين زن ،به زندان افتادند. (ساناساريان ،1384: 63 )

سازمان بيداری زنان هم که انشعابی از جمعيت نسوان وطنخواه بود ، در سال 1306 با "نمايش دختر قربانی" (نمايشنامه ای از ميرزاده عشقی) 8 مارس را گرامی داشت . در آن زمان حضور زنان در سالن های تئاتر و سينما ممنوع بود، بنابراين، اين نمايش اولين نمايشی بود که برای زنان و به وسيله زنان ترتيب داده می شد . اين نمايش با هدف جمع آوری کمک مالی ،برای انتشار مجله نسوان وطنخواه و برگزاری کلاس های اکابر برای زنان بزرگسال ،در منزل نورالهدی منگنه يکی از اعضای اين انجمن برگزار شد و بليط های آن به نام کارت عروسی چاپ و فروخته شد. اداره نظميه سعی کرد مراسم را بر هم بزند و اراذل و اوباش نيز به زنان شرکت کننده در نمايش توهين می کردند .(بامداد ، 56)

پس از آن برنامه های زيادی به مناسبت 8 مارس در حوزه عمومی برگزار شد.اما با انقلاب 57 ، 8 مارس دوباره به حوزه خصوصی تبعيد شد.

انقلاب و تبعيد به حوزه خصوصی

8 مارس 1357 زنان بسياری در اعتراض به لغو قانون حمايت از خانواده ، منع قضاوت زنان و حجاب اجباری در تهران و برخی شهرستان ها به خيابان ها آمدند. ( اردلان ، 1380 : 165) پس از به خشونت کشانده شدن اولين 8 مارس بعد از انقلاب ، برای سال ها 8 مارس به حوزه خصوصی تبعيد شد.در سراسر دهه 60 ، 8 مارس در محافل مطالعاتی فعالين زن و در خانه ها گرامی داشته می شد. اين وضعيت تا روی دوره اصلاحات ادامه يافت.درعوض روز تولد حضرت زهرا به عنوان روز رسمی زن،ترويج شد..سال گذشته نيز،روز تولد حضرت معصومه ، روز دختر ناميده شد. استدلالشان هم اين بود که ايشان باکره از دنيا رفته اند. در روز زن جمهوری اسلامی ،معمولاحرفی از مشکلات زنان در ميان نيست، بلکه مدام ضرورت فداکاری و از خودگذشتگی زنان، به آنها يادآوری می شود.

بازگشت به حوزه عمومی در اواخر دهه 70

سال 1378 ، 8 مارس پس از سال ها دوباره در يک مکان عمومی برگزار شد .اين مراسم هرچند توسط گروههای مختلف زنان برگزارمی شد ، اما به دليل ضرورت اخذ مجوز توسط انجمنی رسمي، نشر توسعه و نشر روشنگران و مطالعات زنان ، مسئوليت آن را بر عهده گرفتند.

سال بعد "مرکز فرهنگی زنان " به عنوان يکی از اولين سازمان های غير دولتی زنان در دوره اصلاحات ، 8 مارس را در خانه هنرمندان برگزار کرد. اين برنامه که به شيوه ای زنانه و غيرمتمرکز برگزار می شد ، شامل اجرای موزيک مترويی در راهروها به وسيله دختران جوان، نمايشگاه نقاشی زنان هنرمند ، تجليل از زنانی که موفق شده اند زندگی شان را تغيير دهند ، سخنرانی فعالين زن ، پخش فيلم های کوتاه ، فروش کارت پستال هايی خطاب به نمايندگان مجلس برای اعتراض به قوانين ضد زن ، توماری مبنی بر درخواست از دولت برای پيوستن به کنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان و ... بود. البته اين کارناوال زنانه با موانع بسياری هم روبرو شد .در آخرين لحظات از پخش فيلم ها جلوگيری به عمل آمد،دستور داده شد نام مرکز فرهنگی زنان از پلاکاردها حذف شود و.. .( احمدی خراسانی ، 1380 :208-220)

دهه 80 ، فتح خيابان و ريشه دواندن در دانشگاه

سال 1381 ، 8 مارس به جايگاه واقعی خود – خيابان ـ بازگشت . همزمان با تدارک حمله آمريکا به عراق مرکز فرهنگی زنان يک ميتينگ اعتراضی در پارک لاله با اخذ مجوز از استانداری تهران ،برگزار کرد.اين تجمع به دستور نيروی انتظامی به جای دور استخر به محل آمفی تئاتر سرباز پارک لاله تغيير مکان يافت و تحت کنترل شديد پليس برگزار شد. تظاهرات کنندگان پلاکاردهايی با مضمون صلح در جهان ، برابری حقوق زنان و دموکراسی در ايران در دست داشتند.

در ادامه کمپين " زنان و مردان عليه خشونت تا 8 مارس " که توسط مرکز فرهنگی زنان آغاز شده بود ، 8 مارس 1382 نيز دوباره در پارک لاله اين بار ،با محوريت اعتراض به خشونت عليه زنان برگزار شد. اما تنها چند ساعت پيش از برگزاری تجمع ، مجوز به صورت شفاهی لغو شد . برگزار کنندگان با کپی کردن مجوز در تعداد بسيار به محل برگزاری تجمع رفتند . اما تجمعی که در پی اعتراض به خشونت عليه زنان بود ،به خشونت عليه زنان انجاميد و تعدادی از تجمع کنندگان نيز بازداشت شدند. ( همان ، 1385 :19)

پس از آن تجمع 8مارس 1384در پارک دانشجو ، نيز تجمع 1385 مقابل مجلس که با اجماع گروههای مختلف زنان برگزار شدند ، به ضرب و شتم و بازداشت تجمع کنندگان اين بار توسط پليس زن انجاميدند .

اما 8 مارس در سال های اخيرعلی رغم مجوزهايی که باطل می شوند،سخنرانانی که رد صلاحيت می شوند و فيلم هايی که اجازه پخش نمی يابند،با خلاقيت زنانه دانشجويان به هرصورت در دانشگاههای سراسر ايران برگزار می شوند.

در سال 84 در حالی حداقل 6 مراسم دانشجويی 8 مارس برگزار شد که مجوز حداقل 5 مراسم ديگرلغو شدند.(حبيبی ، 1385 : 13 )سال 85 نيز در بسياری از دانشگاهها گروههای مختلف برای برگزاری اين مراسم درخواست مجوز کردند، اما فضايی که بعد از دستگيری فعالين زن ايجاد شد، به لغو مجوز تعدادی ازاين دانشگاهها منجر شد. گروهی ديگر از دانشگاهها نيز از برگزاری هرگونه مراسم در روزهای نزديک به 8 مارس منع شدند. البته دستگيری تعدادی از سخنرانان عملاً منجر به لغو اجباری برنامه ها از سوی برگزارکنندگان آنها شد. با وجود آنکه مجوز 5 مراسم لغو شد ،حداقل 9 مراسم ديگر برگزار شد.(افضلی و پيغمبرزاده ، 1386 : 26-28)

البته همه اين برنامه ها نيز،پس از حذف برخی سخنرانان ، فيلم ها، نمايشگاهها و کارگاههای جانبی و حتی گاهی انتقال از سالن های عمومی به دفاتر تشکل ها اجازه برگزاری يافتند. دانشجويانی که موفق به دريافت مجوز نشدند، نيز سعی کردند با برگزاری تريبون آزاد و تجمع يا پخش بروشور، گل و شيرينی ، اين روز را به هم کلاسی هايشان يادآوری کنند.

منابع :

احمدی خراسانی ، نوشين (1380) زنان زير سايه پدر خوانده ها ،تهران :‌توسعه

اردلان ،پروين (1380) حجاب به روايت تاريخ ، جنس دوم ، شماره 10

افضلي، نسرين و زينب پيغمبرزاده (1386) 8 مارس در دانشگاههای سراسر کشور چه گذشت ؟ ، مجله زنان ، شماره 143

بامداد ، زن ايرانی از انقلاب مشروطيت تا انقلاب سفيد ، جلد دوم ،بی تاريخ

حبيبی ، الهه(1385)8 مارس روزنه ای برای ورود مسائل زنان به دانشگاهها ، مجله زنان ،شماره 141

ساناساريان ، اليز(1384)جنبش حقوق زنان در ايران ،ترجمه نوشين احمدی خراسانی ،تهران : اختران

ناهيد ، عبدالحسين(1360)زنان ايران در جنبش مشروطه ، تبريز : احيا

بی نام (1385) 8 مارس در ايران بعد از انقلاب ،نامه زن ، شماره پنجم



 
16 اسفند 1386    21:15

 

 

 

 

 

 

  
   
بازگشت به‌ صفحه‌ اول