گزارش اختصاصی شیرزنان از گشايش نخستين پارك زنان در تهران
آپارتايد جنسي يا روزنهاي به هواي تازه؟
11 خرداد 1387
ورزش : ورزش همگانی
شیرزنان- فهيمه خضر حيدري: اينجا ايران است و ما نيمي از جمعيت كشوري كه حتي نور آفتاب هم در آن سهميهبندي ميشود. درخشش خورشيد در آسمان ربطي به ما ندارد و «زن» بودن، اتفاقي است كه دويدن، ورزش و تحرك، لمس بيواسطه باد و باران و سوختن از تابش نشاط آفرين خورشيد را از ما دريغ كرده است. زنان ايراني سالهاست كه همراه با موهايشان، شور و انرژي و حركت را هم در خود پنهان كرده و در عوض در پوكي استخوان، افسردگي، عصبيت، چاقي، بيماريهاي زودرس قلبي و عروقي و دردهاي خاموش ديگر، ركوردهاي قابل تاملي به نام خود ثبت كردهاند.
50 درصد زنان بالاي 55 سال و 90 درصد زنان بالاي 75 سال ايراني از پوكي استخوان رنج ميبرند و بيبهره بودن از فضاهاي آزاد ورزشي به عنوان يكي از مهمترين عوامل اين رنج شناخته شده است. شايد نگاه گذرايي به همين آمار است كه مديران شهري را بر آن داشته تا به فكر گشايشي در موضوع «ورزش همگاني زنان» دستكم در شهرهاي بزرگي مثل تهران بیاندازند. شايد هم « افتتاح بهشت مادران » در تقاطع بزرگراههاي همت و حقاني، حاصل تغيير نگاه و رويكرد مديريت شهري در نتيجه افزايش خواست اجتماعي زنان براي زندگي بهتر و استفاده بيشتر از امكانات و فضاهاي عمومي موجود باشد و شايد هم گزينه صحيح، تلاش بيشتر دولت و همفكرانش براي تفكيك فضاهاي اجتماعي و ادامه جريان «زنانه - مردانه» كردن اتوبوس، مترو، شهر و زندگي.
هر چه هست از دو هفته پيش تا به حال بوستاني « زنانه » در يكي از نقاط نسبتا خلوت پايتخت، درهايش را به سوي زنان مشتاق ورزش و تحرك باز كرده و از صبح زود تا ساعت 8 شب به آنها فرصت ميدهد تا پوششهاي اسلامي خود را بكنند و سراسيمه و فراري از گرماي طاقتفرساي تهران كه با پوششهاي اسلامي گرمتر هم ميشود، ساعتي با خود پنهانشان رو به رو شوند و تعجب كنند از اينكه چقدر با آفتاب و هواي تازه بيگانهاند!
ورزش و حركت در سايه حجاب گياهي!
چند نفري از آقايان پشت نردههاي بلند نخستين پارك زنان تهران ايستادهاند و با نگهبانان پارك بحث و جدل ميكنند. بعضي از آنها بعدازظهرها براي قدم زدن يا دويدن به اين پارك ميآمدهاند و يا ورزش صبحگاهيشان را در آن انجام ميداده اند. بعضي هم فقط هواي تازه و عطر درختانش را ميخواستهاند اما حالا تنها بوستان نزديك خانهشان «زنانه» شده و ديگر «مردان» اجازه ورود به آن را ندارند. نگهبانها كه ماموراند و معذور توضيح ميدهند: «اعتراضهاي زيادي شده و به همين خاطر تصميم گرفتهاند ساعاتي از روز و قسمتهايي از پارك را به خانوادهها اختصاص بدهند تا آقايان هم بتوانند بيايند. منتها قسمت خانوادهها بايد كاملا پوشيده شود تا هيچ ديدي به قسمت زنان نداشته باشد!»
درهاي «باغ نشاط» كه يكي دو هفتهاي است به « بهشت مادران » تغيير كاربري داده، به روي زنان باز است. هنوز خيلي از زنان تهراني از وجود آن خبر ندارند. با وجود اين، تعداد زناني هم كه گوشه و كنار پارك بدون حجاب اسلامي، با بلوز و شلوار كتاني، ميدوند يا نرمش ميكنند كم نيست. دو سه روزي است كه پارك افتتاح شده است، در پيچ و خم راههاي آسفالتشده آن و ميان زناني كه آزادانه و بدون حجاب اسلامي قدم ميزنند؛ نگهبانهاي زن با پوشش يونيفورم سرمهاي و سوت ورزشياي كه به گردن دارند، تنها زناني هستند كه همچنان مقنعه به سر می کنند. نگهبانان، خدمه نظافتي پارك، باغبانان، مسئولان فضاي سبز و سرپرستهاي انتظامات با مانتو، شلوار و مقنعه؛ تنها « محجبه » هاي اين بهشتاند. نگهبانان اما اجازه حرف زدن ندارند. نگهبان جواني كه در پارك قدم ميزند، تاكيد دارد: «ما اجازه حرف زدن با هيچ كدام از خانمها را نداريم. ارشدهايمان به ما گفتهاند حرف نزنيد و بخصوص به خبرنگارها چيزي نگوييد!»
وظيفه نگهبانان زن، حراست از فضاي زنانه بوستان و جلوگيري از ورود «عناصر ذكور» به دنيايشان است. ميپرسم: «اگر مردي وارد شد، چطور ميخواهيد جلوي او را بگيريد؟ اصلا اگر گروهي از اراذل به اينجا حمله كنند، شما چطور از پسشان برميآييد؟» ميگويد: «نگران نباشيد. ما آموزشهاي لازم را ديدهايم و ضمنا سوت داريم! اگر نتوانيم كاري بكنيم، سوت ميزنيم تا مردان نگهبان كه دم در هستند براي كمك بيايند. نگران نباشيد. اينجا امن است!»
برخلاف نگهبانها اما زنان و دختراني كه با هيجان پارك اختصاصيشان را تجربه ميكنند، مشتاق حرف زدن از تجربه عجيبشان هستند. دختران دانشآموز با مانتو و شلوار بلند و گشاد مدرسه بالا و پايين ميپرند و موهاي «آفتاب و مهتاب نديدهشان» را به دست نسيم خنك صبح پنجشنبه سپردهاند.
وااااي! اينجا خيلي خيلي خوب است. براي دويدن و پيادهروي عالي است. اگر الان مقنعه سرمان بود كه كلافه ميشديم در اين هوا اما اين طوري بدون مقنعه خيلي خوب است.
مدرسهتان به اينجا نزديك است ؟
نه ! اما وقتي شنيديم اينجا باز شده. آمديم ببينيم چطوري است.
اينكه اين فضا فقط زنانه است شما را اذيت نميكند؟
نه اين براي جامعه ما يك مزيت است. در جامعه ما به خاطر طرز تفكر قالب در مردم نميتوان فضاهاي مشترك امني داشت. الان جامعه ما جوري است كه ما واقعا – جدای از بحث حجاب - در حضور مردان نميتوانيم راحت باشيم و احساس امنيت كنيم. اين اتفاقي است كه افتاده و حالا ما خيلي راه داريم كه به فضاهاي عمومي راحت و آزاد برسيم.
ورزش از نان شب براي زنان واجبتر است!
خبرگزاري شين هوآ چندي پيش اعلام كرد كه بنا به نظر پزشكان دانشگاه بروكات در آلمان، ورزش كردن در زنان بيش از مردان خطر ابتلا به بيماري قلبي را كاهش مي دهد. بر همين اساس زناني كه ورزش مي كنند تا 40 درصد کمتر از مردان در معرض خطرابتلا به سكته قلبي قرار دارند. از سوي ديگر نتیجه بررسی طولانی مدت محققان درباره 380 زن در حوالی سن یائسگی نشان می دهد، فراوانی اختلالاتی نظیر تنش های عصبی و روحی، اضطراب و افسردگی در زنان میانسالی که به طور منظم ورزش می کنند، به مراتب کمتر از دیگر همسالانشان است.
شايد زناني كه بلافاصله پس از آغاز به كار نخستين پارك زنان تهران، به اينجا آمده و در تابش آفتاب نشستهاند هم نگران سلامت جسم و روح خود هستند كه در چشمانشان ميتوان چنين اشتياق و رهايياي را بازشناخت. دو زن ميانسال با بلوز، شلوار، عينك آفتابي و بدون روسري، دونيمكت آفتابگير را براي نشستن و روزنامهخواندن در فضاي طبيعي پارك انتخاب كردهاند. معلوم است كه كمي دويدهاند و تازه دارند نفس تازه ميكنند.
شما از كجا متوجه شديد كه اين پارك افتتاح شده ؟
راديو و تلويزيون در خبرهايشان درباره افتتاح اين پارك ميگفتند. چند تا از روزنامهها هم نوشته بودند.
نظرتان درباره وجود چنين فضايي چيست؟
به نظر من حركت مثبتي است و ما واقعا به آن نياز داريم اما از اين نظر كه دارند زنان و مردان را از هم جدا ميكنند ما هم موافق نيستيم. اين همه جداسازي معني ندارد اما خب حالا كه قوانين مملكتمان اين طوري است حداقل چنين فضاهايي داشته باشيم، بد نيست.
از چه نظر بد نيست ؟
گرفتاري زندگي در ايران خيلي زياد شده و گرفتاري زنان هم دو برابر است. من كه در اطراف خودم نگاه ميكنم ميبينم همه زنان مريضاند، افسردهاند و هيچ امكان تحركي ندارند. اين وضعيت در شهرستانها كه خيلي هم بدتر است. حداقل اين فضا كمك ميكند كه زنان گاهي بتوانند روسريهايشان را بردارند و بيايند اينجا هوا بخورند و ورزشي بكنند.
عدهاي پيشبيني ميكنند گسترش اين پاركها ممكن است عامل جلوگيري از ورزش زنان در پاركهاي عمومي شودد
زني ديگر با لباس اسپورت خنك، بلوز بدون آستين و شلوار كتاني كه آن را تا زانو بالا زده تا استخوانهايش ذرات آفتاب را ببلعند، در كنار او نشسته است. او هم نگاه دوست همراه خود را تاييد ميكند: « همه ما به خاطر اين نوع پوششي كه به ناچار داريم، مريض شدهايم. يا در آپارتمان هاي كوچك هستيم و يا در بيرون از آپارتمان هم با پوششي كه داريم خودمان را بستهايم. اما خب دستكم اينجا يك آزادي نسبياي براي ما هست كه همين هم باز جاي شكرش باقي است.»
شما ورزش ميكنيد؟
كمابيش بله. از اين به بعد هم تصميم دارم در اين پارك بيشتر ورزش كنم. چون دويدن و ورزش كردن با لباس و روسري كه خيلي كار طاقتفرسايي است. من و همه دوستان همسن و سالم زانو درد داريم و استخوانهايمان درد ميكند. آخر آفتاب به بدن ما نميرسد. اين فضا براي سلامت روحي و جسمي زنان خيلي ضروري است. به نظر من ورزش از نان شب براي زنان واجبتر است.
به نظر شما همه زنان امكان دسترسي به اين فضا را دارند؟
فكر نميكنم اصلا همه از وجود اينجا باخبر باشند. ضمن اينكه تعداد اين پاركها بايد خيلي بيشتر شود تا براي همه زنان و مهمتر براي زنان محرومتر قابل دسترسي باشد. زنان اكثرا بيحال و افسردهاند. تفريح و تحرك ندارند. ويتامين D به بدنشان نميرسد. ما اين همه ساحل داريم در اين مملكت اما حق استفاده از آنها را نداريم و طبيعي است كه وقتي همين پارك را هم در اختيارمان قرار بدهند، حسابي عقدهگشايي ميكنيم. من به همه دوستانم توصيه ميكنم كه اين پارك را از دست ندهند.
حمام آفتاب براي زنان
كارشناس فضاي سبز است و بر اداره 19 هكتار فضاي سبز «بهشت مادران» نظارت مستقيم دارد. پشت وانت نشسته و با دو همكارش در بوستان چرخ ميزنند: كارشناسهاي ما در سطح پارك پخش هستند و كارگران فضاي سبز زير نظر آنها كار ميكنند.
از كار در چنين فضايي راضي هستيد؟
نه. من را به زور آوردند اينجا. دلم نميخواست بيايم.
چرا ؟
خب من در پارك ملت مشغول بودم و آنجا را دوست داشتم. الان 9 سال است كه در منطقه 3 سابقه كار فضاي سبز دارم و شخصا هم برايم فرق نميكند كه فضا زنانه باشد يا نه. من همه جا مثل يك مرد كار ميكنم و همه كار هم انجام ميدهم. از لولهكشي و جاروكشي، بيل زدن و پشت وانت نشستن گرفته تا آشغال جابه جا كردن.
چه ورزشها و فعاليتهايي در اين بوستان براي زنان در نظر گرفته شده؟
سالن توپي براي بازيهاي واليبال و بسكتبال وجود دارد. سالن ايروبيك و ورزشهاي بدنسازي و پيست دوچرخه سواری هم داريم. در اين بوستان يك خانه سلامت هم در نظر گرفته شده كه مشاوره مامايي و خانواده و از اين قبيل چيزها را پيشنهاد ميدهد. در خانه فرهنگ بوستان هم خدمات اجتماعي و فرهنگي ارائه ميشود و هم يك خانه اسباببازي هست كه خانمها اگر بچههايشان را همراه داشته باشند، ميتوانند آنجا بگذارند. كلاسهاي آموزشي در زمينههاي غيرورزشي هم در اين خانه فرهنگ برگزار ميشود.
بوستان به اين بزرگي استخر و امكاناتي براي ورزش شنا ندارد؟
نه. هنوز ندارد اما در آينده قرار است قسمت بزرگي را براي «حمام آفتاب» خانمها آماده كنند. البته امكانات پوششي آن آماده شده و كاملا استتار است و از اين نظر موردي ندارد. از يكي دو ماه آينده كه از نظر امنيتي كاملا مستقر شويم و پوششهاي ديوارها كامل شود، حمام آفتاب هم راه ميافتد. البته زمين چمن و سالن تيراندازي و تير و كمان هم داريم كه خانمها ميتوانند استفاده كنند.
بوستان كلا چند نفر نگهبان دارد؟
تقريبا بيست نفر خانمهاي نگهبان نيروي انتظامي هستند و بيست نفر هم بعدازظهرها هستند. آقايان هم جلوی درهاي ورودي مستقرند. تعدادي هم نيروي مرد در اطراف پارك در حال گردش هستند. نيروي مرد فقط همين گروه هستند وگرنه ساير نيروهاي پارك، همه زن هستند. از تاسيسات، اداري و باغباني گرفته تا انتظامات و نگهباني داخل.
از نظر تامين امنيت اين فضا نگراني نداريد؟
نه همه چيز حسابشده است به نظر من. آوردن دوربين كه به طور جدي ممنوع است و موبايلهاي دوربيندار را هم قرار است بگيرند تا خانمها فضاي امني داشته باشند.
و اين يعني امنيت ؟ آن هم در فضايي كه اينطوري تفكيك شده. همين تفكيك، ضريب ناامني آن را افزايش نميدهد؟
اطراف ما كاملا تحت نظر است. اينجا هم با انواع پوششهاي نردهاي و فلزي پوشيده شده است و موتورسوارها هم دورتا دور از بيرون نگهباني ميدهند. شبها هم معابر روشن است.
هياهوي بسيار براي هيچ!
تاسيس پارك زنان تهران اما اين طورها هم كه به نظر ميرسد ساده و بدون و فراز و نشيب نبوده است. با وجود آنكه مديرعامل سازمان پاركها و فضاي سبز شهر تهران از گشايش و آغاز به كار چهار پارک زنانه ديگر به نامهاي پارک مادر آزادگان، پارک مادر قائم، پارک مادر چیتگر و پارك نرجس در تهران خبر داده است اما موافقان و مخالفان اين فضاها همچنان بر نظريات خود پافشاري ميكنند.
پارکهای زنانه بعدي در سه منطقه جنوب شرقی، جنوب غربی و شمال غربی تهران افتتاح خواهند شد و با حصار های چوبی و گياهي استتار ميشوند. تاسيس پاركهاي زنان در تهران، مصوبه شوراي شهر پايتخت را دارد. منتخبان مردم تهران در اولين شوراي شهر پايتخت، احداث پاركهايي ويژه زنان به منظور ترويج ورزش همگاني ميان شهروندان زن را تصويب كردند. شوراي دوم شهر تهران كار شوراي اول را ادامه داد و با «جانمايي» اين پاركها در سطح شهر و تعيين سقف بودجه ميلياردي براي آن، پرونده بوستانهاي زنانه را يك گام ديگر به پيش برد.
زماني كه محمود احمدينژاد شهردار كلانشهر تهران بود، تاسيس مهمترين، بزرگترين و مجهزترين پارك زنانه تهران، يعني پارك آزادگان در بزرگراه آزادگان به تصويب شورا رسيد كه امروز و در دوره مديريت محمد باقر قاليباف در شهر تهران وعده داده ميشود كه در تيرماه جاري درهاي آن به روي زنان تهراني باز خواهد شد. پروژه پاركسازي اختصاصي براي زنان اگرچه مستقيما از شوراي شهر پايتخت هدايت ميشود اما مخالفاني هم در شورا دارد. معصومه ابتكار (عضو اصلاحطلب شوراي شهر تهران) گشايش چنين فضاهايي و صرف بودجه براي آنها را دامن زدن به تفكيك جنسيتي در شهرها ارزيابي كرده و بسياري از فعالان در حوزه مسائل زنان نيز تفكيك فضاهاي شهري را مانع از گسترش عادلانه امكانات براي زنان و مردان در كنار يكديگر ميدانند و ميپرسند در حالي كه نظريههاي اجتماعي تاكيد دارند توزيع عادلانه امكانات شهري يكي از دلايل اصلي رفع ناامني است؛ آيا با اتكا به اقدامات تفكيكي ميتوان ناامنيهاي موجود را از بين برد ؟
اگر اراذل حمله کنند، سوت ميزنيم تا مردان نگهبان كه دم در هستند براي كمك بيايند
اين گروه، زنانه - مردانه شدن مراکز، معابر و اماکن عمومی، به ویژه تفریحی و ايجاد تفكيك در زمان سرگرمی و گردش و نشاط را به « آپارتاید و جدائی جنسی» تعبير ميكنند. اما نظرات ضد و نقيض درباره بودن يا نبودن پاركهاي زنان، اختلافاتي را در بدنه شهرداري تهران نيز به وجود آورده است. از چندي پيش كه شهرداري تهران وسايل ورزشي و بدنسازي را در پاركها و فضاهاي عمومي شهر نصب كرد، بيشترين مخاطب اين وسايل زنان بودند. اما منابع آگاه از درون شهرداري تهران خبر از مخالفت جدي معاونت اجتماعي شهرداري تهران با ورزش كردن زنان در پاركهاي عمومي ميدهند.
احمد نوريان كه از جمله خشكانديشترين مديران شهرداري پايتخت شناخته ميشود، ورزش كردن زنان در پاركهاي عمومي و تماشاي مردان را به عنوان امري خلاف اسلام و اخلاق به ساير مديران شهر تهران تذكر داده است. اين در حالي است كه شهردار تهران بارها تاكيد كرده، بنا دارد از تمام ظرفيتهاي جامعه براي حضور زنان استفاده كند. او كه در كارنامه كاري خود ساخت 120 سالن ورزشي اختصاصي براي زنان تهراني را دارد، همچنين در مراسم گشايش « بهشت مادران » گفت: « هيچ وقت فكر نكردهايم كه زنان هم بايد در اين شهر زندگي كنند.» و به اين ترتيب برتعلق پنجاه درصد از تمام فضاهاي شهري به زنان تاكيد كرد. با وجود اين نگرانيها درباره مشكلساز شدن اين پاركها براي زنان همچنان ادامه دارد و عدهاي پيشبيني ميكنند گسترش اين پاركها ممكن است عامل جلوگيري از ورزش زنان در پاركهاي عمومي شود و در نتيجه ورزش همگاني را كه يكي از مهمترين نيازهاي زنان است، بيش از پيش به حاشيه براند. عکسهایی از پارک ویژه زنان در شیرزنان را اینجا ببینید