بیست سال تجربه جنبش زنان ایرانی در خارج کشور

انجمن حق زنان: همزمان با برگزاری بیست و یکمین کنفرانس "بنیاد پژوهشهای زنان ایران" در پاریس، مجموعه سخنرانیها، بحثهای دو میزگرد و دیگر فعالیتهای کنفرانسِ پیشین که در شهر هانور (آلمان) برگزار شده بود، منتشر شد. "بعد از 20 سال، تجربه جنبش زنان ایرانی" عنوان این کتاب است که در 440 صفحه، گلناز امین ویراستار آن میباشد.

 شهرزادنیوز: در آستانه برگزاری بیست و یکمین کنفرانس "بنیاد پژوهشهای زنان ایران" در پاریس، مجموعه سخنرانیها، بحثهای دو میزگرد و دیگر فعالیتهای کنفرانسِ پیشین که در شهر هانور (آلمان) برگزار شده بود، منتشر شد. "بعد از 20 سال، تجربه جنبش زنان ایرانی" عنوان این کتاب است که در 440 صفحه، گلناز امین ویراستار آن می باشد.

بیستمین کنفرانس شامل دو میزگرد بود تحت عنوان؛ "20 سال بنیادپژوهشهای زنان ایران" و "نگاهی به سی سال جنبش زنان ایران، دستآوردها و چالشهای آن". در نخستین میزگرد، آذر شیبانی، جمیله داودی، شادی امین، صدیقه فخرآبادی و اعظم قریشی شرکت داشتند. دومین میزگرد با حضور مهین روستا، مهناز متین، پروین اردلان، الهه امانی و هایده مغیثی برگزار شد.

موضوع سخنرانیهای کنفرانس عبارت بودند از؛ "از تن زنانه در وبلاگستان فارسی (لوا زند)، "بخت زن و معنای آن در افسانههای عامیانه فارسی" (شکوفه تقی)، "بدنهای چندگانه بدن زن ایرانی: بدن میل و آرزو به عنوان سرچشمه فاعلیتسازی" (نیلوفر شیدفر)، حجاب اجباری و فمینیستهای ایرانی: داخل و خارج از ایران" (شادی صدر)، "آمیزش جنسی در جمهوری اسلامی ایران: فروپاشی یک فرهنگ اسلامی" (شادی ملکلو)، نسل جدید فمینیستهای ایرانی در جنبش زنان، مطالعه موردی کمپین یک میلیون امضاء" (نوشین کشاورزنیا)، و "دگر جنسگرایی اجباری: چالش آیندهی جنبش فمینیستی ایران" (رها بحرینی). خانم باربارا دودن، جامعهشناس فرهنگی و مورخ فمینیست نیز به عنوان میهمان برنامه، در آغاز جلسه، تحت عنوان "تاریخ جنبش زنان، پیکریت و کیفیت پیکر از نطر سیاسی" سخنرانی کردند.

تئاتر، آواز و موسیقی، اهدای لوحه بزرگداشت زن برگزیده، اهدای جایزه حامد شهیدیان در زمینه "پژوهشهای فمینیسم انتقادی"، اجرای رقص و...از دیگر بخشهای بیستمین سمینار بودند که از هر کدام گزارشی در این کتاب فراهم آمده است.

"بنیاد پژوهشهای زنان ایران" در سال 1990 بنیان گرفت. گلناز امین، افسانه نجمآبادی و اما دلخانیان از بنیانگزاران آن بودهاند. در ماه مه همین سال نخستین سمینار آن در آمریکا برگزار شد و از آن پس هر سال تداوم داشته است. استقبال از آن باعث شده تا بر کیفیت کار، نسبت به سال پیش، هر سال افزوده گردد. به رسم معمول، هر سال موضوعی خاص برای کنفرانس برگزیده میشود. در ابتدا سخنرانان همه از ایرانیان خارج از کشور بودند، در سومین کنفرانس شهرنوش پارسیپور از ایران دعوت میشود که این خود آغازی میگردد برای حضور سخنرانان میهمان از داخل کشور در سالهای بعدی. اگرچه سخنرانان در اکثریت خویش زن هستند، حضور مردان را نیز هر از گاه به عنوان سخنران و یا هنرمند شاهد بودهایم. در جلسات کنفرانس و همچنین در کار تدارکاتی آن همیشه مردانی هم حضور فعال داشتهاند.

در نهمین کنفرانس برای نخستین بار از یک زن و مرد همجنسگرای ایرانی دعوت به عمل میآید تا تجربیات خویش از زندگی بیان دارند. این اقدام تابوشکنانه در ادامه حیات بنیاد نقشی مثبت به جا میگذارد.

در دهمین کنفرانس حضور نسل جدیدی از زنان را شاهدیم که در خارج از ایران، در تبعید و مهاجرت، بزرگ شدهاند. این اقدام در ترکیب سنی حاضران مؤثر میافتد. امروزه در هر جلسه حضور پُرشور جوانان را میتوان پا به پای دیگران شاهد بود.

سمینارها هر سال در یک کشور برگزار میشود. این خود باعث میشود تا ارتباطها گستردهتر و دامنه فعالیت وسیعتر گردد. در میان سخنرانان میتوان فعالین سیاسی، فعالین جنبش زنان، استادان دانشگاه، پژوهشگران عرصه تاریخ، هنرمندان و نویسندگان و...مشاهده نمود. هرچند حضور چهرههای گوناگون با تعلق سیاسی متفاوت در کنار هم در سمینارها هر از گاه موجب تنش شده ولی رواداری اندک اندک به معیار بدل گشته، که این البته تمرینیست در دمکراسی، در اینکه باید آموخت و از دنیای فکری گذشته فاصله گرفت.

دو دهه از عمر بنیاد میگذرد. در این دو دهه جهان دگرگون شده و در میان موج میلیونی مهاجرین در جهان، تبعیدیان و مهاجرین ایرانی جمعیتی دو تا سه میلیونی را تشکیل میدهند که در سراسر جهانِ خارج از ایران پراکندهاند. "بنیاد پژوهشهای زنان ایرانی" در کنار دهها انجمن زنان ایرانی، حاصل فعالیت زنان رانده شده از کشوری هستند که زن هنوز در آن ارزشی نصف مرد دارد.

با نگاهی به عنوانهای کنفرانسهای بنیاد در این بیست سال میتوان با کار بزرگی که این گروه پشتِ سر گذاشتهاند، بهتر آگاه شد: "زن ایرانی پس از انقلاب"، "پژوهشها و هنرها"، "چهره زن در فرهنگ ایران"، "زن و خانواده در ایران و مهاجرت"، "زن و سیاست در ایران معاصر"، "زن، جنسیت و اسلام"، "زن ایرانی و حقوق بشر"، "فمینیسم و جنبش زنان ایران"، "زن ایرانی و مدرنیته"، "زن ایرانی در آستانه سال 2000"، "بررسی مطالعات و مبارزات فمینیستی زنان ایرانی در دو دهه اخیر و چشمانداز آینده"، "چه باید کرد"، "زن، مذهب و ایدئولوژی"، "جهانی شدن و تأثیر آن بر زنان"، "نقش اجتماعی جنسیت در روند مدرنیته در ایران"، "جایگاه زن ایرانی در 25 سال گذشته در تأمین صلح و حقوق بشر، مشارکت سیاسی، بازار کار و استثمار جنسیتی"، "فمینیسم سکولار، انقلاب مشروطه، شرایط و چالشهای کنونی"، دستاوردها و چالشهای زنان ایران: چشمانداز نسلها"، "نیازهای مبرم زن ایرانی در دوران کنونی" و...

همانطور که دیده میشود، موضوعهای مورد بحث در شمار اساسیترین و جدیترین مسائل جنبش ما هستند. بحث در این موارد تنها به زنان و جنبش زنان محدود نمیماند، به حتم بر کل جامعه تأثیر خواهد گذاشت. و این همه موضوعیست که زن ایرانی میکوشد تا از جهان سنت پا به دنیای مدرن بگذارد، در ذهن و در رفتار متفاوت باشد، قالبهای دنیای کهنه به ارزشهای همان جهان واگذارد و دنیای نوینی برپا دارد. فعالیتهای "بنیاد پژوهشهای زنان" عرصهای کوچک و گام در راهی بلند است که تا رسیدن به مقصد، همگام و همراه می جوید.

 بیستمین کنفرانس بنیاد در حالی برگزار شد که ایران آبستن حوادث بود. گلناز امین در همین رابطه در پیشگفتار کتاب به بانگ اعتراض بنیاد، در همراهی و همگامی با جنبش اعتراضی اشاره میکند: "بنیاد...کنفرانس خود را در حالی برگزار کرد که یک چشم به رویدادهای میهن داشت، دقیقه به دقیقه خبرها را دنبال مینمود و دلنگران زندگی و سرنوشت خیل عظیم زنان و مردانی بود و (هست) که اعتراضشان را به وضع موجود به خیابان آوردهاند. ...ما تجاوز به این حقوق را ... محکوم میکنیم و با صدای بلند اعلام مینمائیم که ... همدرد هممیهنانمان هستیم."