زنان و گره زدن سبزه در سیزده بدر

افسانه پایدار:در کتاب مجمعالتواریخ تالیف "ابوالحسن بن محمد امین گلستانه" چنین آمده: "اول مردي که به زمين ظاهر شد پارسيان او را کل شاه گويند. پسر و دختري از او ماند که مشيه و مشيانه نام گرفتند و روز سيزدهً نوروز با هم ازدواج کردند و در مدت پنجاه سال هيجده فرزند بوجود آوردند و چون مردند جهان نود و چهار سال بي پادشاه بماند "

یکی از رسوم کهن سیزده بدر سبزه گره زدن است. طبق این آیین کهن دختران دم بخت در حالی که سبزه گره میزنند، آرزو میکنند: "سال دگر، بچه بغل، خانهی شوهر".

ریشهی این رسم کهن طبق نظر ابوریحان بیرونی در"آثار الباقیه"، به دوران پادشاهی کیومرث بازمیگردد که در اوستا از وی به نام نخستین بشر و نخستین پادشاه یاد شده است. همچنین در کتاب "مجمعالتواریخ"، تالیف ابوالحسن بن محمد امین گلستانه، چنین آمده: "اول مردي که به زمين ظاهر شد پارسيان او را کل شاه گويند. پسر و دختري از او ماند که مشيه و مشيانه نام گرفتند و روز سيزدهً نوروز با هم ازدواج کردند و در مدت پنجاه سال هيجده فرزند بوجود آوردند و چون مردند جهان نود و چهار سال بي پادشاه بماند."

در روایت ابوریحان بیرونی، چون در آن زمان عقد و نکاحی شناخته شده نبود، این ازدواج با گره زدن دو شاخه بنا نهاده شد.

شاید وضعیت فرودست زنان در همسرگزینی در طول تاریخ کهن این سرزمین توضیحی برای تداوم این رسم قدیمی در قرنهای گذشته باشد، اما آیا این رسم با ظهور مدرنیته و تغییرات نقش زنان - با وجود تمام محدودیتهای حاکم در جامعهی امروز ایران - برافتاده است؟ یا هنوز ارواح گذشتهگان بر بستر سنتها دراز کشیده و انگشتان اشارهی خود را به سوی ما نشانه گرفتهاند؟

- سودابه (27 ساله- مجرد) به یاد نمیآورد، اولین بار کی بود که سبزه گره زده است.

او میگوید: آرزوی شوهر پیدا کردن نکردم، اما آرزو کردم که پسری که دوستش داشته باشم در زندگیم وارد بشه. امسال برای اولین بار به این فکر کردم که چرا پسرها سبزه گره نمیزنند.

- فاطمه (40 ساله، ازدواج در 27 سالگی) که شش خواهر دارد، تا به حال سبزه گره نزده اما با خواهرانش برای مسخره بازی سیزده به شعر "سیزده بدر، سال دگر، خونهی شوهر، بچه به بر" را می خوانده است. این هم البته متعلق به دورانی بود که هنوز خیلی جوان بوده. فاطمه میگوید، حتی در 17 یا 18 سالگی خواندن این شعر هم دیگر خیلی زشت بود، چون "معنای آن این بود که شوهر میخواهی."

- طاهره (68 ساله) در سن 15 سالگی به زور شوهر داده شده است. او میگوید، سبزه گره زدن ربطی به آرزوی شوهر کردن ندارد و هر آرزویی میتوان کرد.

- زری (44 ساله) هیچ اطلاعی از ریشهی تاریخی این رسم ندارد، اما میگوید، همیشه سبزه گره زده و میزنم، چون دلم میخواست این رسم نمیره و آن را دوست دارم. اما او هرگز آرزوی شوهر پیدا کردن نداشته، بلکه آرزوهای خوب برای خودش و خانوادهاش داشته است. برادرهای او هم همیشه سبزه گره زده و میزنند و آرزوهای خوب میکنند.

- روشنک (30 ساله، ازدواج در سن 19 سالگی) میگوید: از زمانی که 15- 16 ساله بودم و با خانوادهام سیزده بدر بیرون میرفتیم، خانوادهام (به شوخی) به من و دخترخالههام میگفتند: "بدوید برید سبزه گره بزنین، وگرنه شوهر گیرتون نمیآد و ترشیده میشین."

روشنک میگوید، هیچوقت جدی این کار را نکردم، اما یادم هست که خیلیها جدی این کار را میکردند و خیلی هم سفت گره میزدند که باز نشود.

- ناهید (50 ساله) زمانی که 18 ساله بود در پارک ملت دو شاخهی کاج را از سر مسخره بازی گره زده و با خواهرانش خوانده: "سیزده بدر، سال دگر ،بچه بغل، خونهی شوهر". او سیزده بدر سال بعد ازدواج کرده بود.

میگوید: "عجب غلطی کردم!"

شهرزادنیوز